Waarom zijn biertje er net zo hard toe doet voor jullie kinderwens

Wanneer een zwangerschapswens ter sprake komt, verschuift de aandacht vrijwel direct naar de vrouw. Mag zij nog dat ene glas wijn drinken nu de menstruatie toch is doorgebroken? Is het veilig om vlak voor een IVF-terugplaatsing nog te proosten, zolang ze daarna maar stopt? Onbewust dragen we het idee met ons mee dat háár keuzes de doorslag zouden geven, en dat zijn glas bier minder invloed zou hebben op jullie kansen als stel.

De wetenschap schetst een ander beeld. Onderzoek laat steeds duidelijker zien dat de biologische bijdrage van de man een even kritieke factor is voor een gezonde zwangerschap. De focus ligt hierbij op de zogenaamde preconceptie-fase: de maanden vóór de bevruchting. Juist deze periode verdient speciale aandacht, en de reden daarvoor is best wel fascinerend.

De 90-dagen cyclus van sperma
In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, wordt de conditie van sperma niet op de dag zelf bepaald. De volledige cyclus van spermatogenese – de aanmaak en rijping van nieuwe spermacellen – duurt gemiddeld 70 tot 90 dagen. Dat betekent dat de zaadcel die straks een eicel bevrucht, ruim twee tot drie maanden geleden al aan zijn reis begon. De leefstijlkeuzes van de man toen, vormen de kwaliteit van de zaadcel van nu. Alcoholgebruik in die periode beïnvloedt de zaadcellen dus al op fundamenteel niveau, nog voordat er überhaupt sprake is van een bevruchting.

De impact van alcohol op sperma
Alcohol beïnvloedt de zaadcel op twee fundamentele manieren tijdens de 70 tot 90 dagen dat hij in de testikels rijpt.

Ten eerste is er de directe schade: DNA-fragmentatie. Je kunt dit zien als fysieke breukjes in de strengen van het genetisch materiaal die de zaadcel vervoert. Alcohol zorgt voor een overschot aan de schadelijke moleculen (oxidatieve stress) waar zaadcellen zich nauwelijks tegen kunnen verdedigen. Als een zaadcel met deze ‘breukjes’ de eicel bevrucht, krijgt het embryo een beschadigde blauwdruk mee (Day et al., 2016). Dit verklaart waarom de wetenschap een hoger risico ziet op vroege miskramen en aangeboren afwijkingen wanneer de man in deze periode alcohol drinkt.

Ten tweede is er de epigenetica. Dit gaat niet over de genen zelf, maar over de aansturing ervan. Tijdens de rijping in de 70-90 dagen, krijgt het DNA van de zaadcel een soort chemische stempels mee. Deze stempels vertellen het embryo straks welke genen op welk moment aan- of uitgezet moeten worden voor een gezonde groei. Alcohol verstoort dit stempelproces. Hierdoor kan de zaadcel de verkeerde instructies doorgeven aan het embryo, wat invloed heeft op hoe de organen en het zenuwstelsel van het kind zich kunnen ontwikkelen. Alcohol verandert dus niet de ‘code’, maar de programmering voor de groei van jullie kind wordt verstoord.

Wat de wetenschap ons vertelt over alcoholgebruik van de man in de eerste drie maanden

De wetenschappelijke bewijslast voor de rol van de man is de afgelopen jaren flink gegroeid. Grootschalige studies laten een consistent beeld zien: de hoeveelheid alcohol die een man drinkt in het kwartaal vóór de bevruchting, is een fundamentele factor voor de gezondheid van het kind.

• Risico op aangeboren afwijkingen: Uit een cohortstudie onder meer dan een half miljoen koppels, bleek dat wanneer de vader in de drie maanden vóór de conceptie alcohol dronk, er 35% hoger risico was op aangeboren afwijkingen bij de foetus (Zhou et al., 2021).
• Hartafwijkingen: Een meta-analyse toonde aan dat de kans op aangeboren hartafwijkingen significant stijgt als de man in de maanden vóór de bevruchting alcohol consumeert (Zhang et al., 2020). Hierbij werd een duidelijke dosis-respons gezien: hoe hoger de alcoholinname in die 90 dagen, hoe groter het risico voor het kind.
• Hersenontwikkeling: De blootstelling aan alcohol via de vader in de specifieke periode vóór de bevruchting, lijkt zelfs invloed te hebben op de hersenontwikkeling, wat zich op latere leeftijd kan uiten in een verhoogde kans op gedragsproblemen (Luo et al., 2022).

Hoewel dit observationele studies zijn en geen direct oorzakelijk verband bewijzen, is de consistentie in de resultaten – over verschillende werelddelen én in enorme onderzoeksgroepen – krachtig genoeg om serieus te nemen.

Wanneer de man alcohol drinkt tijdens IVF
Het vaderlijk alcoholgebruik tijdens een IVF traject beperkt zich niet alleen tot de gezondheid van het kind, maar beïnvloedt ook de kans op het überhaupt tot stand komen van een zwangerschap.

Wetenschappelijke analyses laten zien dat wanneer de vader alcohol drinkt, de kans op zowel een succesvolle terugplaatsing als de geboorte van een gezond kind, aanzienlijk daalt. In verschillende analyses wordt een daling gezien van ca. 10-12%. Dit maakt volledig stoppen met alcohol in de voorbereidingsfase een van de krachtigste knoppen waar je aan kunt draaien, om de kans op jullie IVF-succes te maximaliseren.

Is er een veilige grens?
Een veelgestelde vraag bij Fertility Lab is: ‘kan één glas alcohol dan ook kwaad?’ De wetenschap geeft hierop helaas geen eenduidig en geruststellend antwoord. Omdat ieder lichaam anders reageert, worden negatieve effecten soms al bij een lage consumptie gezien. ‘Nul’ is daarom de enige manier om risico’s volledig uit te sluiten.

Alcoholadvies voor de man: het 90-dagen plan
Het advies is simpel: laat het glas drie maanden vóór de bevruchting staan. Gezien de rijpingstijd van je zaadcellen is dit hét moment waarop jij als man een verschil kunt maken in de gezondheid van je kind. Zie het niet als een beperking, maar als jouw bijdrage om als team de IVF-kansen te maximaliseren.

Referenties

• Zhou, Q. et al. (2021). Association of Preconception Paternal Alcohol Consumption With Increased Fetal Birth Defect Risk. JAMA Pediatrics, 175(7), 742-743.
• Zhang, S. et al. (2020). Parental alcohol consumption and the risk of congenital heart diseases in offspring: An updated systematic review and meta-analysis. European Journal of Preventive Cardiology, 27(4), 410-421.
• Luo, M. et al. (2022). Preconceptional paternal alcohol consumption and the risk of child behavioral problems: a large-scale cohort study. Scientific Reports, 12, 1508.
• Day, J. et al. (2016). Influence of paternal preconception exposures on their offspring: through epigenetics to phenotype. American Journal of Stem Cells, 5(1), 11-18.